Administratieve stappen na een overlijden in België: de volledige gids, stap voor stap

Het verlies van een dierbare verandert alles, en toch moet u, midden in uw verdriet, een hele reeks officiële formaliteiten vervullen. Om vergetelheden en onaangename verrassingen te vermijden, geven we u hieronder een duidelijk overzicht van de stappen die u na een overlijden in België moet zetten, in de volgorde waarin ze zich doorgaans voordoen.

1. De eerste uren: vaststelling en aangifte van het overlijden

Eerst en vooral moet het overlijden worden vastgesteld door een arts. In een ziekenhuis of woonzorgcentrum gebeurt dit automatisch. Bij een overlijden thuis moet u de huisarts of een arts van wacht contacteren, die een medisch attest van overlijden opstelt.

Op basis daarvan moet het overlijden worden aangegeven bij de gemeente waar het plaatsvond, in principe binnen de 24 uur (weekends en feestdagen niet meegerekend). In de praktijk neemt de begrafenisondernemer deze aangifte meestal voor zijn rekening, wat de familie tijdens deze stap enorm ontlast. De gemeente levert vervolgens de officiële overlijdensakte af.

2. Meerdere kopieën van de overlijdensakte aanvragen

Vraag meteen enkele uittreksels van de overlijdensakte aan. Dit document zal in de weken die volgen door verschillende instanties worden gevraagd: banken, verzekeringsmaatschappijen, ziekenfonds, notaris, werkgever, verhuurder, enzovoort. Het is beter om enkele exemplaren in reserve te hebben dan om er dringend nieuwe te moeten aanvragen.

3. De bank(en) van de overledene verwittigen

Zodra een bank op de hoogte is van het overlijden, blokkeert ze alle rekeningen van de overledene, evenals die van de wettelijke partner. Ze gaat ook na of er een kluis op naam van de overledene bestaat en meldt de inhoud van de rekeningen aan de belastingadministratie, die zo de successierechten kan controleren. Deze blokkering leidt ook tot de stopzetting van domiciliëringen en doorlopende opdrachten op de betrokken rekeningen: overweeg om lopende facturen tijdelijk via een andere weg te betalen, in afwachting van de vrijgave van het dossier.

4. De notaris en de erfenis

Een beroep doen op een notaris wordt sterk aangeraden, zeker wanneer de nalatenschap complex is of wanneer er meerdere erfgenamen betrokken zijn. De notaris onderzoekt een eventueel testament, stelt de akte van bekendheid (erfrechtverklaring) op die de erfgenamen officieel aanduidt, en begeleidt de familie bij de aangifte van nalatenschap.

Deze aangifte van nalatenschap is een verplicht fiscaal document, in te dienen binnen een termijn van vier maanden na het overlijden. Ze bevat een overzicht van alle bezittingen en schulden van de overledene en dient als basis voor de berekening van de successierechten. Weet ook dat erfgenamen nooit verplicht zijn om een nalatenschap te aanvaarden: bij twijfel over de staat van het vermogen kan de nalatenschap "onder voorrecht van boedelbeschrijving" worden aanvaard, waarbij de notaris een volledige inventaris opmaakt vooraleer een beslissing wordt genomen.

5. Andere instanties en contracten om niet te vergeten

Naast de bank en de notaris moeten nog verschillende partijen op de hoogte worden gebracht van het overlijden:

• Het ziekenfonds, voor de afsluiting of overdracht van rechten.

• De werkgever of de Federale Pensioendienst, indien de overledene werknemer of gepensioneerde was (de overlevende partner kan recht hebben op een overlevingspensioen, waarvoor zelf een aanvraag moet worden ingediend, tenzij de overledene al gepensioneerd was).

• De verhuurder of eigenaar, in geval van huur, voor de opzegging of overdracht van het huurcontract.

• De energieleveranciers (gas, water, elektriciteit) en de woonverzekering, die behouden moeten blijven tot de nalatenschap is geregeld.

• De Dienst Inschrijving Voertuigen (DIV), indien er nog een voertuig op naam van de overledene stond ingeschreven.

• De gemeentelijke administratie, waaraan de identiteitskaart van de overledene moet worden terugbezorgd.

Ten slotte moet er nog een laatste belastingaangifte, over het jaar van het overlijden, worden ingediend door de erfgenamen.

6. Bijzondere gevallen

Indien de overledene zijn lichaam wilde schenken aan de wetenschap, moet binnen de 48 uur na het overlijden contact worden opgenomen met een universitair ziekenhuis; deze schenking vereist een uitdrukkelijke toestemming die de overledene tijdens zijn leven heeft gegeven. Orgaandonatie daarentegen wordt in België verondersteld aanvaard te zijn, tenzij de overledene of zijn naasten zich er uitdrukkelijk tegen hebben verzet.

Bij een overlijden in het buitenland moet contact worden opgenomen met het Belgische consulaat of de ambassade van het betrokken land, die de familie begeleidt bij het verkrijgen van een lokale overlijdensakte. Deze akte moet vervolgens worden overgeschreven in de Belgische registers van de burgerlijke stand om volledig erkend te worden.

Begeleiding bij elke stap, in Vorst, Wemmel en heel het Brusselse gewest

Tegenover deze stroom van formaliteiten hoeft u niet alleen te staan. Bij Funérailles Joseph Vanhorenbeke, in Vorst en Wemmel, begeleiden we sinds drie generaties families uit het Brusselse gewest bij alle stappen die met een overlijden gepaard gaan: aangifte bij de gemeente, het verkrijgen van uittreksels van de overlijdensakte, contact met de administraties, het crematorium, het kerkhof of zelfs het consulaat bij een repatriëring.

Of u nu in Vorst, Wemmel of elders in Brussel woont, ons team blijft 7 dagen op 7, 24 uur op 24 bereikbaar om u van een deel van deze formaliteiten te verlossen, zodat u zich kunt richten op wat echt telt: uw dierbare begeleiden en uw rouwproces beleven.

Dit artikel heeft een algemeen informatief doel. Aangezien elke nalatenschap uniek is, raden we u aan een notaris te raadplegen voor alle vragen met betrekking tot de erfenis.